Stadsblokken-Meinerswijk, Arnhem

Plan

Het geheel van Stadsblokken-Meinerswijk kent verschillende onderdelen die alle hun eigen kernwaarden hebben. Hieronder wordt per deelgebied besproken welke waarden dat zijn, en wat de ontwikkel- en beheersmogelijkheden zijn. Ons plan gaat uit van participatieve ontwikkeling.

Het uitgebreide plan te downloaden als PDF vindt u hier

Stadsblokken

Deelgebied Stadsblokken

Impressie mogelijk zomerbeeld Stadsblokken, gezien vanaf de Rijnkade, volgens het alternatief plan, burgercoalitie Kloppend Stadshart:

De impressie geeft een mogelijke invulling weer van Stadsblokken in de zomerperiode. Een verplaatsbaar programma maakt het mogelijk om gedurende het gehele jaar de stad te kunnen voorzien van een wisselend en afwisselend programma op het gebied recreatieve- en culturele functies aansluitend op de seizoenen en de dynamiek van de rivier.
De impressie geeft een mogelijke invulling weer van Stadsblokken in de zomerperiode. Een verplaatsbaar programma maakt het mogelijk om gedurende het gehele jaar de stad te kunnen voorzien van een wisselend en afwisselend programma op het gebied recreatieve- en culturele functies aansluitend op de seizoenen en de dynamiek van de rivier.

Huidige situatie

Het gebied is voor met name ongemotoriseerd verkeer zowel vanuit Zuid als vanuit Noord goed bereikbaar. De huidige inrichting getuigt nog volop van activiteiten, die sterk aan de rivier gerelateerd zijn. De rivier zelf is daarbij te zien als economische en recreatieve verbinding, die door beroepsvaart en de recreatievaart worden gebruikt. Het gebied is niet hoogwatervrij, in 1993 en 1995 stond de Stadsblokkenweg circa 1 meter onder water. Deze hoogwaters gaven vervolgens in 1998 de doorslag om tot het afkopen van het al ondertekende Vinex-akkoord voor de grootschalige bebouwing van het gebied, door het Rijk.

De Groene rivier is in het kader van Ruimte voor de rivier gedeeltelijk heringericht en is verrijkt met een hoogwatergeul en langgerekte fietsroute. Het hooggelegen gebied op Stadsblokken vormt samen met de dichtbij gelegen Malburgse bandijk en de Rijnkade en Nieuwe kade een flessenhals in de rivier.

Er is de zogenaamde ASM haven; met een dwarshelling, een langshelling en werkplatform van de voormalige scheepswerf en zwaar vervuilde en verzande (water-)bodems. Een deel van het terrein wordt tijdelijk als stadstrand gebruikt, de Stadsblokkenwerf is er sinds 2015 actief. Er is een pontje in de vaart voor personenvervoer.

Gemeentelijk eigendom is de haven van Coers, die al jaren met groot plezier bewoond wordt door woonbootbewoners. Vlakbij de Nelson Mandelabrug ligt het Watersportcentrum Arnhem met een eigen haven en losfaciliteit. Kanttekening is dat er achterstallig baggeronderhoud is voor beide gebieden. Ten zuiden van de haven van Coers ligt een publiek toegankelijk struingebied met ooibos en grazers De Malburgse dijk is een fietspad met veel groen aangeklede wandelroutes naar de woonwijk, met het Brinkman-Vissergemaal als landmark. Binnendijks zijn woningbouwplannen die nog moeten worden uitgevoerd. De stedelijke bebouwing aan de zuidrand zal nog verder toenemen.

Ligging van het Stadsblokken gebiedAfb: Ligging van het Stadsblokkengebied, geprojecteerd op de eigendomskaart in de Gebiedsvisie Stadsblokken-Meinerswijk

Voorstel Kloppend Stadshart:

Ruimtelijke kwaliteit

De stijl van Stadsblokken blijft ongepolijst en robuust, met riviernatuur als aankleding en het Kastanjelaantje als karakteristiek structurerend element. Er is ruimte voor tijdelijke invulling, er zijn ook verstilde plekken. Het gebied wordt nagenoeg compleet openbaar toegankelijk. Door middel van een ruimtelijke kwaliteitsslag ontstaat een betere aansluiting van het gebied op de bruggen en vanuit vanuit Zuid en de Malburgse dijk.

In de Groene Rivier heerst de rivier, de toegankelijke natuur verbindt op termijn de Bakenhof met Meinerswijk.

 

Kamer Maritieme Maakcultuur

De Maritieme Maakcultuur op en rond de werf is hier dé thematische invulling, in de vorm van werkplaatsen die de historie van de scheepvaart laten voortleven en de eigentijdse maritieme cultuur plaats biedt. Hier wordt voortdurend en kleinschalig gebouwd, gerestaureerd, er is reuring en volop leven.

 

Ruimte voor Stichting Historische Scheepswerf Arnhem

De werf wordt als Arnhems historisch project uitgebouwd en vult daarmee een stuk van de nationale Canon in. Hier worden historische schepen gerepareerd/ herbouwd, vergelijkbaar met soortgelijke initiatieven van het Schifffahrtmuseum in Emmerich. Er is ook plaats voor horeca en voor klassieke schepen, waarop gewoond wordt, en die ook bijdragen aan de sociale veiligheid. Last but not least is het voortzetten van het voetgangerspontje naar de Rijnkade.

Het Watersportcentrum Arnhem is prima inpasbaar, omdat het een riviergebonden functie betreft een passende bedrijvigheid.

Een wens en tegelijk een optie is het vestigen van De Helling op de Stadsblokken, de plaats waar de Helling zijn naam van heeft meegenomen bij het faillissement van de ASM. Het is een prachtige combinatie met de Stadsblokkenwerf waar ook vakmanschap en ambacht worden bewaard en overgedragen. “De Helling” biedt veel mogelijkheden om ambachtelijk en creatief bezig te zijn in de vrije tijd. Beginners en vakmensen ontmoeten elkaar en het vakmanschap kan worden doorgegeven..

 

Cultuurprogrammering/events

De veelheid aan gebruiksfuncties illustreert dat Stadsblokken de ruimte voor de rivier respecteert en tegelijkertijd hoogwaardige maatschappelijk functies bevat, die strijdig zijn met nieuwe woningbouw. De “rechten”[1] voor het houden van grootschalige events[2] die nu rusten op een deel van het gebied kunnen worden geformaliseerd. Het evenemententerrein kan duurzaam worden ingericht. Er wordt ruimte gelaten voor andere openbare functies, in de vorm van de thematische kamers, waaronder de hierboven genoemde maritieme maakcultuur, evenals een flinke buitenspeelplaats, die samen met de wijk Malburgen wordt uitgedacht en gerealiseerd en een stadsstrand met pop-up horeca. Kloppend Stadshart i.o. wil grip op een gedoseerde programmering. Door een betere inrichting en routing kan overlast worden voorkomen, dit alles, in nauw overleg met bewoners en omwonenden.

Voorstel is dat de programmering slechts 1 of 2 grotere events per jaar met geluidoverlast, zoals Free Your Mind bevat, en daarnaast vooral mikt op kleinschaliger programma, meer passend in het gebied en de gebiedsvisie en minder luidruchtig. Te denken valt aan festival Luie hond, Market Garden en het Cirque de la Liberté, maar ook de vijfjaarlijkse kunstexpo Sonsbeek, de modebiënnale en een programmering in samenwerking met bijvoorbeeld Luxor, radio Kootwijk of Westergasfabriek. Dit heeft structurele economische benefits voor de middenstand van Arnhem.

Een passantenjachthaven en een stads- of trekkerscamping kunnen in het programma op Stadsblokken kunnen worden ingepast, omdat ze een verrijking voor de stad vormen. Ook wordt een stadstuin ingericht bij de haven van Coers.

Het gemeentelijke bezit in en rond de haven van Coers kan in zijn huidige vorm worden voortgezet, en voorzien worden van slimme waterzuiveringssystemen en bodemreiniging in situ. Het natuurterrein (in bezit en beheer bij de gemeente) kan verder toegankelijk worden gemaakt en gekoppeld worden aan het beheer van de Groene rivier en de begraasde ruigte van Meinerswijk.

 

Uitgangspunten voor nieuwe initiatieven

Nieuwe initiatieven zijn welkom als deze voldoen aan de volgende uitgangspunten:
  • passend in de gebiedsvisie SBMW
  • rivierkundig neutraal (dus geen ruimte onttrekken aan de doorstroming van de rivier)
  • versterking van het cultureel en toeristisch-recreatief profiel van het gebied, geen afbreuk doen aan de openbare functies
  • invulling geven aan de kamer “maritieme maakcultuur”, zoals verbindingen met het beroepsonderwijs en de kleinschalige maakindustrie.
  • passend bij de hierboven beschreven ruimtelijke kwaliteit
  • met een financieel economisch sluitende begroting

 

Kader: Partijen met wie kan worden samengewerkt: Stichting Historische Scheepswerf Arnhem, stichting Stadsblokkenwerf, Watersportcentrum Arnhem, de Buurttuin, initiatieven vanuit wijkplatform Malburgen-west etc, het Bruishuis, Volkshuisvesting Arnhem, basisscholen en buitenschoolse opvang, scouting, zeeverkenners, IVN, de Helling, Artez, Van Hall Larenstein, HAN, kunst en cultuurinstellingen, Cirque de la Liberté, Free Your Mind, Waterschap rivierenland, e.a.

[1] Dit gebruik is niet geregeld in het bestemmingsplan

[2] Circa 10.000 bezoekers per keer

Steenfabriek, de Praets,'t Heuveltje

Deelgebied Steenfabriek Ariëns-Meijnerswijk, de Praets, ’t Heuveltje

Huidige situatie

Dit nagenoeg hoogwatervrije steenfabrieksterrein heeft een sterke riviergerichte identiteit, al oogt de rivieroever zelf voor menigeen deprimerend en weinig uitnodigend. De steenfabriek Ariëns-Meijnerswijk is van oudsher een “economische vertaling van het sedimentkapitaal van een uiterwaard[1]” en is in de tachtiger jaren gesloten. Er staat voor naar schatting 8.000 m2 steenfabrieksbebouwing, met circa negen karakteristieke woningen en een groot terrein voor opslag en parkeren, met tijdelijke functies zoals paintball en opslag. Het terrein bevat daarnaast ook ruigten en braamstruiken. Het is al lange tijd ontoegankelijk voor publiek. Langs de Rijn liggen woonschepen en de steiger van de rederij Heijmen. Aan de overzijde van de rivier liggen onder andere de karakteristieke bonte verzameling woonschepen in het Onderlangs, die al decennia lang illustreert hoe innig en artistiek de stad met de rivier verbonden is. Prominente plek heeft de kunstacademie Artez. Verderop siert het gemeentemuseum Arnhem de skyline.

Dichterbij de toegang vanaf de Nelson Mandelabrug liggen de Praets en ’t Heuveltje, twee afzonderlijk van elkaar gelegen oeroude, relatief hooggelegen woonkernen, met een rijke geschiedenis. Dit was de historische oversteekplaats van de Betuwe naar het Arnhemse centrum. Hier bevinden zich enkele tientallen particuliere woningen, een B&B en het zorgbedrijf annex café ’t Veerhuis. Bij ’t Heuveltje ligt de ruim honderdjarige boerderij Hendrinahoeve, met boerengolf en een heuse saloon voor besloten bijeenkomsten, enkele bedrijfjes en karakteristieke vrijstaande woningen.

Ligging van het Noorderlijk deelgebied De Praets Steenfabriek Ariens en 't HeuveltjeAfb: Ligging van dit noordelijke deelgebied, geprojecteerd op de eigendomskaart in de Gebiedsvisie SBMW

Voorstel Kloppend Stadshart:

Ruimtelijke kwaliteit

Eén van de gebezigde opvattingen is dat de steenfabriekshallen een afstotend beeld opleveren.

De beeldkwaliteit kan ingrijpend van karakter veranderen als er herbestemming en/of (gedeeltelijke) sloop plaatsvindt. Net zoals bij Stadsblokken kan het industriële verleden de nieuwe bestemmingen typeren en ondersteunen, maar er is ook ruimte voor vernieuwing. De hoogwatervrije ligging moet benut worden, maar niet uitgebreid, zodat er geen ruimte aan de rivier wordt onttrokken.

Deze locatie moet voor recreanten zo compleet mogelijk toegankelijk worden, met zandige rivieroevers en wandelmogelijkheden langs de rivieroever en strandjes. Een plek om op adem te komen en te onthaasten in het groen en toch dichtbij de stad te verblijven. In het ruimtelijke beeld moet de samenhang met de stuwwal en de rivier zelf tot uiting komen. De Praets en ‘t Heuveltje liggen als oude woonterpen herkenbaar vrij en ongekunsteld in het landschap.

Het gebied kan als onderdeel van het stroomgebied van de Rijn aansluiten bij het Duitse bestaande “Experience the Rhine”, waarin de Rijnoeverbewoners culturele programma’s worden aangeboden, die ook leiden tot extra bestedingen in de binnenstad van Arnhem. Vergelijkbare initiatieven liggen in Berlijn bij de Holzmarkt, de broedplaats voor duurzaamheid en milieubewustzijn, het al decennia geroemde Cristiana in Kopenhagen of het Honig- en het Vasim terrein aan de westkant van Nijmegen. Voorstel is om een bijeenkomst te organiseren met Arnhemse ondernemers, daarbij kan bijvoorbeeld de stichting Coehoorn[2] en het MMKA aansluiten om meer invulling te geven aan de mogelijkheden die het gebied bieden.

 

Kamer: Werkplaats van de Toekomst

Hét thematische karakter op steenfabriek Ariens-Meijnerswijk is de Werkplaats van de Toekomst, waar plaats is voor toekomstbestendige kleinschalige bedrijvigheid (nieuwe maakindustrie) in de voormalige steenfabriek, voor artistieke en educatieve projecten, projecten voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, voor dagbesteding van ouderen, experimentele werkplekken, projecten waar vervuilde bodems worden gerehabiliteerd met moderne technieken, fijnstof wordt ingevangen, ruimte voor stadslandbouw en energieopwekking. De gebouwen van de voormalige steenfabriek Meijnerswijk lenen zich daarnaast voor passende events, in samenhang met de programmering op Stadsblokken. De toegankelijkheid vanaf de rivier wordt versterkt door watertaxi’s, charters en/of lijndiensten.

 

Bebouwd terrein:
  • nieuwe maakateliers (nieuwe ambachten) in combinatie met bestaande kleine wooneenheden
  • samenwerking met Wester Gasfabriek Amsterdam en/of Radio Kootwijk als soortgelijke event- en leerplek van Staatsbosbeheer (=overloop functie)
  • creatieve plek voor Artez master initiatieven t.a.v. “dansen met de rivier” en daarmee concreet maken van de Arnhemse ambitie voor universitair onderwijs (de Rijnuniversiteit).
  • Van Hall Larenstein met hoger beroepsonderwijs- en masterinitiatieven natuur, water, cultuur en energietransitie.
  • Hogeschool Arnhem Nijmegen met een invulling van de masteropleiding rivierbestendig bouwen en herbestemmen in een laagland delta.
  • nieuwe locatie voor Openluchtmuseum vanwege hun succes t.a.v. intensieve publiekstrekkende events i.s.m. historische beleving.
  • dependance voor Gemeentemuseum Arnhem, MMKA.

 

Niet bebouwde omgeving:
  • Stadslandbouw gericht op vaste relatie met lokale bevolking en hoogwaardige horeca in het Arnhemse in combinatie met hiervoor genoemde componenten (zorg en re-integratie).
  • Op plaatsen waar de bodem verontreinigd is, kunnen innovatieve in situ saneringstechnieken worden beproefd.

 

De Praets:
  • sociaal project Veerhuis t.a.v. dagrecreatieve ontmoeting met de rivier, in samenwerking met organisaties zoals Philadelphia, Sizagroep en groenbedrijven etc,

 

’t Heuveltje:
  • Hendrinahoeve, met de saloon, boerengolf en veehouderij.

 

Uitgangspunten voor nieuwe initiatieven:

Nieuwe initiatieven zijn welkom als deze voldoen aan de volgende uitgangspunten:
  • rivierkundig neutraal
  • geen afbreuk doen aan de openbare toegankelijkheid
  • geluidoverlast vermijden
  • invulling van de kamer “Atelier van de toekomst” zoals hierboven beschreven
  • passend bij de hierboven beschreven ruimtelijke kwaliteit
  • met een financieel economisch sluitende begroting

 

Kader: Samenwerking met zorginstanties en maatschappelijke organisaties. Projecten kunnen worden opgezet samen met initiatieven in de binnenstad en zuid (=stichting Rijnstad; Zorgbelang Gelderland; Vrijwillige Inzet Arnhem; Enspiratie; Merkmij; Bruishuis; UWV; RIBW; De Spil; diverse basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs; zorgboerderij Mariëndael en landgoed Mariënwaardt, de Coehoorn.

[1] Quote van Rolf Muller, een van de Arnhemse initiatiefnemers van Kloppend Stadshart

[2] www.facebook.com/BureauDeBruijn

Meinerswijk

Deelgebied Meinerswijk: Wildernisnatuur

Huidige situatie

Op en rond de terreinen van Kondor Wessels Projecten in Meinerswijk is één agrarisch bedrijf actief. Daarnaast liggen er in Meinerswijk her en der nog een aantal agrarisch gebruikte percelen, o.a. een paardenpension. Het overgrote deel van Meinerswijk is sinds de negentiger jaren natuurontwikkelingsgebied, met ruige graslanden, waterpartijen in de vorm van kleiputten en zandwinningen, moeras en ooibos.

Het westelijke deel van Meinerswijk (circa 150 ha) is sinds de negentiger jaren in bezit van Staatsbosbeheer (blote eigenaar) en gedeeltelijk gemeente Arnhem (eigenaar en erfpachter). Het beheer wordt succesvol door dienst Stadsbeheer van de gemeente uitgevoerd, met natuurlijke begrazing met Galloways en Koniks, in een vrij toegankelijk gebied. Dit wordt in de gebiedsvisie verder uitgebouwd in de richting van de Bakenhof en verknoopt met thematische kamers, rond archeologie (zoals het Castellum), cultuurhistorie (zoals de IJssellinie en de steenfabriek Elden) en recreatie (zoals het kijkhuis, het fietspad, de tafels, banken en de steigers). Aan de zuidwest kant grenst Meinerswijk aan de parkstructuur rond de Steenen Camer en het Elderveld, De Laar en Schuijtgraaf.

Ligging van het deelgebied MeinerswijkAfb: Ligging van het deelgebied Meinerswijk, geprojecteerd op de eigendomskaart in de Gebiedsvisie Stadsblokken-Meinerswijk

Voorstel Kloppend Stadshart:

 Ruimtelijke kwaliteit

Het rivierenlandschap toont zich hier te midden van de stad in zijn volle ornaat, met een zich ontwikkelend mozaïek van natuurlijke graslanden, ruigten, ooibossen, moerassen en open water. De ecologische processen zoals rivierdynamiek, grondwaterstromingen en natuurlijke begrazing nemen het landschap gestaag over, na een roerig verleden met Romeinse militaire heerschappij, sporen van Middeleeuwse bewoning, de eeuwenoude wegen, kaden en dijken, de fase van de steenfabricage, met kleiwinningen en industriële gebonden bewoning en de Koude Oorlogperiode met de IJssellinie. Het recreatieve netwerk ligt subtiel door dit natuurlandschap heen gedrapeerd, zodat je ook nog zelf het landschap kunt ontdekken en ook buiten de paden langs de rivier en door het gebied kunt dwalen.

De bestaande agrarische bedrijfsvoering (m.n. de Hendrinahoeve) concentreert zich op en rond de Praets en t Heuveltje en ten noorden van de Meginhardweg.

In de rest van Meinerswijk kan uitbreiding plaatsvinden van de wilderniskudde (zie hierna) volgens een extensief vleesproductieconcept, dat gebaseerd is op de natuurlijke draagkracht van de bodem, en op de natuurlijke gedragingen van de galloway- en konikkuddes, die zich het best verhoudt met de vrije toegankelijkheid van het publiek. Arnhemse huishoudens kunnen in ruil voor een structurele jaarlijkse vaste bijdrage (als gebruikscorporatie, als consumenten corporatie, of als lid van een agrarische burgervereniging recht krijgen op eigen vlees van de wilderniskudde uit Meinerswijk.

De recreatieve functies (wandelen, hardlopen, zwemmen) kunnen verder worden ingevuld volgens het gemeentelijke Uitvoeringsplan of het verlengde daarvan.

Arnhems wilde achtertuin: wildernisgebied Meinerswijk

Met zijn veelheid aan thematische kamers binnen de gebiedsvisie wordt voorgesteld vooral ruimte te laten aan de bestaande invullingen die een mooi verhaal vertellen, in de vorm van Hendrinahoeve (landbouw), Stichting Herstel Castellum (archeologie), dijkmagazijn Drielse dijk (historie), de IJssellinie (historie) en een nieuwe invulling voor de steenfabriek Elden (steenfabricage, met iets nieuws). Naast het centrale thema “Wildernis met verhalen” in dit deel van het gebied wordt ruimte gelaten voor projecten rond filosofie van de natuur, spiritualiteit en gezondheid, stilte en onthaasting. Hiervoor worden passende invullingen gezocht. De basis daarvoor is het natuurlandschap en de altijd stromende rivier.De koelende en fijnstof-invangende eigenschappen van het gebied kunnen verder worden uitgewerkt en deel uitmaken van nieuwe klimaatadaptatie maatregelen (zie ook financiering en inrichting rivierklimaatpark IJsselpoort). Dit kan nog verder uitgewerkt. Een echte volwaardige natuurlijke airco verhoogt de productiviteit in de stad en redt levens tijdens extreem warm weer.

Uitgangspunten voor nieuwe initiatieven:

Nieuwe initiatieven zijn welkom als deze voldoen aan de volgende uitgangspunten:
  • rivierkundig neutraal, d.w.z. zonder opstuwende werking
  • draagvlak bij of samenwerking met bestaande initiatieven.
  • geen afbreuk doen aan de openbare toegankelijkheid
  • passend bij de hierboven beschreven ecologische processen en andere punten tav ruimtelijke kwaliteit
  • met een financieel economisch sluitende begroting
Kader: Partijen met wie kan worden samengewerkt: Vrienden van Meinerswijk, Hendrinahoeve, Gemeente Arnhem, Staatsbosbeheer, provincie Arnhem, Rijkswaterstaat, Free Nature, IVN en KNNV, vrijwilligerscentrale, Stichting Limes, stichting IJssellinie, zeeverkenners, Scouting de Schutgraaf, dijkmagazijn Drielse dijk, wijkplatforms Elden, Elderveld e.a.